Make your own free website on Tripod.com
 

COGRAFYA-UYDU ve AKVARYUM DÜNYASINA

TEST YAYIN...! HOS GELDINIZ.....TEST YAYIN...!

 
Anasayfa Cografya Uydu Akvaryum Download Frekans Mizah Foto Linkler

HARİTA BİLGİSİ (KARTOGRAFYA)

HARİTA: Yeryüzünün bütününün yada bir bölümünün,belirli bir ölçeğe göre küçültülerek, belirli sembollerle, kuşbakışı olarak bir düzlem üzerinde gösterilmesidir.Bir çizimin harita özelliği taşıyabilmesi için;

*Kuşbakışı görünümünün olması

*Bir ölçeğe göre küçültülmesi

*Bir düzleme aktarılması gerekir.

NOT: Yapılan bir çizimin harita özelliğini gösterebilmesi için çizimin belirli bir ölçek dahilinde yapılması gerekir.

KROKİ: Ölçeksiz çizimlere Kroki denir.

*Kuşbakışı görünümün

*Kabataslak (ölçeksiz)

*Düzleme aktarılmasıdır.

NOT: Dünya haritalarında yer şekilleri gerçeğe tam uygun olarak gösterilemez. Alan , açı, uzunluk bozulmaları meydana gelir. Sebebi: Küre şeklindeki bir yüzeyin düzleme aktarılmış olmasıdır (dünyanın şekli)

PROJEKSİYON YÖNTEMLERİ:

1. Silindir Projeksiyon: Ekvator çevresini göstermek için kullanılır.

2. Düzlem(Ufki) Projeksiyon: Orta enlemler çevresini göstermek için kullanılır.

3. Konik Projeksiyonu: Kutuplar çevresini göstermek için kullanılır.

GERÇEK ALAN:Yeryüzü şekillerinin tüm engebeleri ile hesaplanan alanıdır.

İZDÜŞÜM ALAN:Engebe faktörü ortadan kaldırılarak(yani yükseltinin 0 metre kabul edilmesi)hesaplanan alandır.Örneğin;Türkiyenin gerçek alanı:814.578 km2 ,izdüşüm alanı ise:780.576 km2’dir.

Harita Çiziminde Dikkat Edilecek Özellikler:

1. İlk olarak kullanım amacı belirlenmeli ve amaca uygun konu başlığı konulmalı.

2. Küçültme oranı (ölçek) belirlenmeli.

3. Çizim yöntemi belirlenmeli.

4. Enlem ve boylam gösterilmeli. Eğer gösterilmemişse yön işareti konulmalıdır.

5. Lejant belirtilmeli

LEJANT: Haritalarda kullanılan işaret ve renklerin ifade edildiği tablodur. Haritanın okunmasını sağlar.Haritaların genellikle sağ alt köşesinde bulunur.

HARİTA ÇEŞİTLERİ:

A-Konularına Göre Haritalar:

1. Fiziki haritalar: Yer şekillerini gösteren haritalardır.

2. Siyasi (idari) haritalar: Sınırları gösteren haritalardır.

3. Beşeri ve Ekonomik haritalar: Nüfusun dağılışı, ırk, dil, dinlere göre dağılışı, tarım, hayvancılık, ormancılık, sanayi ,madencilik gibi özellikleri gösteren haritalardır.

4. Özel haritalar: Konunun uzmanlarınca çizilen haritalardır. İklim (izoterm, izobar gibi) haritaları, turizm, jeoloji, jeomorfoloji haritaları gibi

B- Ölçeklerine Göre Haritalar:

1. Büyük ölçekli haritalar:

• Planlar: Ölçeği 1/20.000 ‘e kadar olan haritalardır. En ayrıntılı haritalardır.

• Topografya haritaları: Ölçeği 1/20.000-1/200.000 arasındaki haritalardır. Yer şekillerini en ayrıntılı gösteren haritalardır.

2. Orta ölçekli haritalar: Ölçeği 1/200.000-1/500.000 arasındaki haritalardır.

3. Küçük ölçekli haritalar: Ölçeği 1/500.000 ‘den daha küçük ölçekli haritalardır

Plan ve Haritanın benzer özellikleri:Kuş bakışı olarak çizilme ve ölçekli olmalarıdır.

Farkları: Ayrıntıları gösterme gücü ve kullanım alanları farklıdır

BÜYÜK ÖLÇEKLİ HARİTALAR KÜÇÜK ÖLÇEKLİ HARİTALAR

Ayrıntı fazladır Ayrıntı azdır

Dar alanları gösterir Geniş alanları gösterir

Bozulma oranı azdır Bozulma oranı fazladır

Payda küçüktür Payda büyüktür

Küçültme oranı azdır Küçültme oranı fazladır

İzohipsler arası yükselti farkı azdır İzohipsler arası yükselti farkı fazladır

ÖLÇEKLER:

1)KESİR ÖLÇEK: Kesirlerle ifade edilen ölçeklerdir. Kesir ölçekte birim yazılmaz. Her zaman cm cinsindendir.

ÇİZGİ (GRAFİK) ÖLÇEĞİ:Çizgilerle ifade edilen ölçeklerdir. Bu ölçekte çentikler arasındaki uzaklık farkı birbirine eşittir.

Çizik (Grafik) Ölçek; Eşit dilimlere ayrılmış bir çizgi üzerinde harita üzerindeki uzunlukların gerçek uzunluklara oranının gösterildiği ölçeklerdir.

Herhangi bir yerin, kuşbakışı görünüşünün ölçeksiz ve kabataslak olarak bir düzleme aktarılmasına kroki denilmektedir. Harita-Plan ile kroki arasındaki fark, krokinin ölçeksiz, harita ve planların ise ölçekli olmasıdır.

NOT:Bir yolun gerçek uzaklığı ile kuş uçuşu uzaklığı arasında fark fazla ise o yol engebeli bir yerden geçmektedir. Fark az ise yol düz bir yerden geçmektedir.

HARİTALARDA UZUNLUK VE ALAN HESAPLAMALARI :

UZUNLUK HESAPLARI: Harita üzerinde harita uzunluğu, gerçek uzunluk ve ölçek hesapları yapılabilir.

NOT:Uzunluk hesaplarını hatasız yapabilmek için uzunluk ölçüsü birimlerini iyi bilmek gerekir.Uzunluk ölçüsü birimleri, metrenin alt ve üst katlarıdır.(1km=100.000 cm’dir)

GERÇEK UZUNLUK:Gerçek uzunluğu bulmak için harita üzerindeki uzunluk ile ölçeğin paydası çarpılır.

Gerçek Uzunluk= Harita Uzunluğu x Ölçek Paydası

NOT:Ölçek ne kadar değişirse değişsin, gerçek alan , gerçek uzunluk, coğrafi konum değişmez.

HARİTA UZUNLUĞU:Gerçek uzunluğun haritadaki karşılığını bulmak için, gerçek uzunluk ölçeğin paydasına bölünür.

Harita uzunluğu = Gerçek uzunluk / ölçek paydası

ÖLÇEĞİN HESAPLANMASI:Ölçeğin hesaplanması için harita uzunluğunu gerçek uzunluğa oranlarız.

Ölçek =Harita uzunluğu / Gerçek uzunluk

ÇİZİK ÖLÇEĞİN KESİR ÖLÇEĞE ÇEVRİLMESİ:Çizik ölçeğin boyu ile üzerindeki uzaklıkların toplamı oranlanır.

ALAN HESAPLARI: Harita üzerinden harita alanı, gerçek alan, ölçek hesapları yapılabilir.

NOT:Alan ölçüsü birimleri m2’nin alt ve üst katlarıdır.(Örneğin;1 km2 = 10.000.000.000 cm2’dir.)

GERÇEK ALAN:Gerçek alanı hesaplamak için harita alanı ile ölçeğin paydasının karesi çarpılır.

Gerçek alan = Harita alanı x ölçeğin paydasının karesi G.A = H.A x Ölç.P 2

HARİTA ALANI:Harita alanını bulmak için gerçek alan, ölçeğin paydasının karesine bölünür.

Harita alanı = Gerçek alan / Ölçeğin paydasının karesi

ÖLÇEK BULMA:Alan üzerinden ölçek bulmak için harita alanı ve gerçek alanın karekökü alınır.Sonrada uzunlukta yapılan işlem uygulanır.

Ölçek = √ Harita alanı / √Gerçek alan

Harita problemlerinde çizik ölçek verilip kesir ölçeğe çevrilmesi istendiğinde;

ölçek = Çizik ölçeğin gösterdiği HARİTA uzunluğu

Çizik ölçeğin gösterdiği GERÇEK uzunluk formülü kullanılır.

YER ŞEKİLLERİNİ GÖSTERME YÖNTEMLERİ:

Renklendirme Yöntemi: Fiziki haritalarda kullanılır. Her renk belirli bir yüksekliği göstermek için kullanılır.

YÜKSELTİ BASAMAKLARI(M) KULLANILAN RENKLER

Denizler ve göller Mavi

Deniz seviyesinin altındaki karalar Koyu yeşil

0-200 Yeşil

200-500 Açık yeşil

500-1000 Sarı

1000-1500 Turuncu

1500-2000 Açık kahverengi

2000 ve üzeri Koyu kahverengi

Tarama Yöntemi: Bu yöntemde eğimin fazla olduğu yerlerde taramalar sık, kalın ve kısa geçirilirken eğimin azaldığı yerlerde uzun, ince ve seyrek geçirilmektedir. Düz yerler ise boş bırakılmaktadır.

Gölgeleme Yöntemi: Haritanın bir köşesinden 45 açıyla ışık geldiği varsayılmaktadır. Buna göre ışık alan yerlerde herhangi bir işlem yapılmazken, ışık almayan yerde gölgeleme yapılmaktadır. Tek başına kullanışlı değildir.

Kabartma Yöntemi: Maket türü haritalardır. Yer şekillerini en iyi gösteren haritalardır. Fakat yapılması ve taşınması zor olduğundan pek kullanışlı değildir

İzohips (eş yükselti) Yöntemi:

İzobat: Eş derinlik (deniz ve göllerde kullanılır.)

Deniz seviyesine göre aynı derinlikteki noktaların birleşmesi ile elde edilen çizgilere izobat (eş derinlik) eğrileri denir. Kıyı çizgisi( 0 metre), izohips ile izobat eğrilerinin başlangıç çizgisidir.

Özellikleri:

  • İç içe kapalı eğrilerdir.
  • En geniş izobat eğrisi derinliği en az olan yeri, en dar izobat eğrisi ise derinliği en fazla olan yeri gösterir.
  • İzobatların sıklaştığı yerlerde eğim artarken, seyrekleştiği yerlerde eğim azalır.

İzobat eğrileri arası, kıyıdan derinlere doğru açık maviden koyu maviye doğru renklendirilir.

İzoterm: Eş sıcaklık

İzobar: Eş basınç

İzoyet: Eş yağış

İzohel : Eş güneşlenme

İZOHİPSLERİN ÖZELLİKLERİ:

• İç içe kapalı eğrilerdir.

• Birbirini kesmezler.

• Yükseltisi en az olan en dıştadır.

• Yükseltisi en fazla olan en içtedir.

• Aralarındaki yükselti farkı birbirine eşittir.

• Aynı izohips çizgisi üzerindeki bütün noktalarda yükselti aynıdır.

• İzohips çizgisi üzerinde olmayan bir noktanın kesin yükseltisi bilinemez.

• Kıyı çizgisi (deniz kıyısı) sıfır metredir.

• İzohipslerin sık veya seyrek geçmesi yer şekillerine bağlıdır.

• İzohipslerin sık geçtiği yerde eğim fazladır. Seyrek geçtiği yerde eğim azdır.

• Dağ dorukları (zirveler ) nokta halinde gösterilir.

• Akarsu vadileri Λ şeklinde gösterilir.

• Ok işareti çevresine göre çukur olan (kapalı çukur-çanak-krater) yerleri gösterir.

• Akarsudan sonraki ilk yükseltiler birbirine eşittir.

• Tabanları aynı olan tepelerin başlangıç yükseltileri de aynıdır.

• Sırt V şeklinde gösterilir

HARİTA YORUMLAMA:Haritaya baktığınızda bölgeyi üçboyutlu zihninizde oluşturabilmeniz en önemli noktadır.Bunu haritadaki yükselti çizgileri sayesinde yapabilirsiniz.Dağın bir yatay kesiti alınır.Çizgiler eşit yükseltileri gösterir.Yükselti çizgilerinin şekli dağın veya tepenin şeklini verir.

Kıyıdan 200 m. derinliğe kadar olan sahaya kıta sahanlığı (şelf alanı) denir. Yüksek kıyılarda şelf alanı dar (Karadeniz ve Akdeniz kıyıları), alçak kıyılarda şelf alanı geniştir. (Ege ve Marmara kıyıları)

PROFİL ÇIKARMA: İzohips haritalarından yararlanarak arazideki belirli noktalar arasının yandan görünüşü çıkarılabilir.Buna PROFİL ÇİZİMİ denir.İzohips haritalarından profil çıkarılırken;

Tepe ve çukur sayısı

Profilin başlangıç ve bitiş noktasının yükseltisi

Eğim durumu, gibi özelliklere dikkat edilmelidir.

 

Haritada üç özellik kontrol edilerek profil bulunabilir. a)Tepe sayısı          b) Eğim             c) Yükselti

EĞİM HESABI:İki nokta arasındaki yükselti farkının bu iki nokta arasındaki metre cinsinden yatay uzaklığa oranına eğim denir. Yüzde veya binde olarak sorulur. Eğim= h(yükselti farkı) × 100(veya 1000) Eğim % olarak sorulursa h(yükselti farkı) 100 ile ,% 0 olarak sorulursa 1000 ile çarpılır L(yatay uzaklık)

HARİTALARDA GÖSTERİLEN BAZI YERŞEKİLLERİ:

HAFİF EĞİM:

  DİKEĞİM:

 

UÇURUM:

İÇBÜKEY:

DIŞBÜKEY:

 

BOYUN:

  TEPE:

  SIRT:

DORUKÇİZGİSİ:

VADİ:

  ÇÖKÜNTÜ:

DERE:

  TOPLUCAİNCELEDİĞİMİZDE;

  1.TEPE 2.VADİ 3.SIRT 4.BOYUN 5.ÇÖKÜNTÜ 6.DERİN VADİ 7.OVAYA BAĞLANAN BURUN 8.UÇURUM 9.GEÇİT 10.DOLGU

P U S U L A:

Yeryüzünde manyetik kuzeyi gösteren bir alettir.Birçok çeşidi vardır.Bu bölümde dağcılar ve gezginler için kullanışlı iki çeşit pusula tanıtılacaktır.

A-Silva Pusula:

A-Cetvel

B-Hareket Yönü

C-Mesafe ölçmede kolaylık sağlayan ölçekli cetvel

D-Şeffaf yüzey

E-Hedef Açısı Okuma Çizgisi

F-Pusula İçindeki Kuzey-Güney Çizgileri

G-Pusula Açı Kadranı

H-Pusulanın Kuzey Ucu.

Şeffaf olmasından dolayı haritanın ölçeği ile aynı ölçekte olan cetvel ile mesafe ve açı ölçümü kolaylığı sağlar ve çok hafiftir. Silva pusula ile şunları yapabiliriz.

1-Harita üzerinde mesafe ölçme.

2-Kuzeyi Bulma

3-Haritayı kuzeye göre yerleştirme ve haritadan pusulaya hedef açısı bulma

4-Pusuladan haritaya hedef açısı alma.

1-Haritada mesafe bulma

1:25000 ölçekli bir haritada 1cm 25000 cm,250 m ve 0.25 km dir.1 mm ise 25 metredir.Haritadaki her kare 1 km2 dir.

2-Kuzeyi Bulma

Üç çeşit kuzey vardır.Gerçek kuzey:Kuzey kutbunun olduğu kuzeydir.Harita Kuzeyi:Haritadaki kuzey ve güney çizgilerinin gösterdiği kuzeydir.Manyetik Kuzey:Pusula iğnesinin gösterdiği kuzeydir.Manyetik kuzey bölgeden bölgeye değişiklik gösterir.Bu değişiklik haritalarda belirtilir.

3-Haritayı Yerleştirmek

Bulunduğunuz yeri biliyor iseniz çevrenizdeki nehir,tepe,köprü gibi işaretlerin yönüne haritayı çevirmek suretiyle haritayı yönüne koyabiliriz.İkinci yol olarak haritayı yere yayarız pusulanın kuzey oku ile haritanın kuzey oku aynı yöne gelene kadar haritayı çeviririz

Haritadan Pusulaya Hedef Açısı Alma

Görüş mesafesinin az olduğu bir alanda haritadan hedef açısını bulup,pusulayı ayarlayarak pusula ile yola devam edilebilir.Haritayı yere koyun gideceğiniz nokta ile bulunduğunuz noktayı bir çizgi ile birleştirin.(Haritanın kuzey yönüne konması gerekli değildir.)

  Pusulanın uzun kenarı hedefi gösterecek çizgi üzerine yerleştirin.Pusulanın kuzey-güney çizgilerinin haritanın kuzey -güney çizgileri ile paralel olana kadar çevirin.Haritadaki X harfi le gösterilen çizgi(Kuzey-Güney Çizgisi)Pusula yuvasındaki Y çizgisine paralel olacaktır.

  Hedef açısı okuma noktasından hedef açısını okuyun.Pusula iğnesi manyetik kuzeye saptığından manyetik farkı ekleyin veya çıkarın.Avrupa ülkelerinde manyetik fark hedef açısına eklenir.Pusula yuvasınındaki değeri yeni değere göre değiştirin.

  Pusulayı haritadan kaldırın ve yere paralel tutun.Pusula yuvasının kuzey-güney çizgileri ile pusula iğnesinin kuzey-güney iğnesi çakışıncaya kadar kendi etrafınızda dönün.

  Pusulanın hareket okunun yönü gideceğiniz yöndür.

  Bu işlemler esnasında açı hatası yapmamaya dikkat etmelisiniz.Yapacağınız küçük açı hataları hedefinize ulaşmada büyük hatalara neden olur.Aşağıdaki şekilde yapılan 10 derecelik hata 1000 metrede 100 metrelik sapmaya neden olmaktadır.

  4-Pusuladan Haritaya Hedef Açısı Alma Bir zirveyi saptamak:

Pusulayı yere paralel tutup,hareket yönü okunu zirveye doğru çevirin.

  Pusulanın kuzey iğnesi,pusula yuvasının kuzey yönü ile çakışıncaya kadar pusula yuvasını çevirin.

  Hedef açısını okuyun ve manyetik farkı bu değerden çıkarın.Yeni değeri hedef açısı okuma çizgisine getirin.

  B-Mercekli Pusula Farklı amaçlar için sağlam ve dayanıklı imal edilmişlerdir.Hedef açısını, kapakta bulunan ince çelik tel ve açıyı okumaya yarayan mercek üzerinde bulunan yarık vasıtası ile(gez-göz-arpacık gibi)çok hassas ölçebiliriz.

  Hedef açısı alırken aşağıdaki gibi tutulur.

 Bir noktanın hedef açısını alma:

 

 

 

Mercekli pusulanın açık ve kapalı görünüşleri:

 

 

             

 

 

             

anasayfa

Free Hit Counters
Online Shopping

Copyright ©2004-galaksi44